Στο πλαίσιο των δράσεων του Ενεργού Πολίτη οι μαθητές του τμήματος Α5, Τσιοτίκας Φίλιππος και Φέζερ ? Τσαλικίδης Αναστάσιος, που ανέλαβαν να παρουσιάσουν την ιστορία της Βιβλιοθήκης, επισκέφτηκαν με τη φιλόλογο τους, Τζαμπαζλή Βάσω, το χώρο της Βιβλιοθήκης προκειμένου να πάρουν συνέντευξη από την υπεύθυνη, κυρία Καρανίκα Αθανασία, για την ιστορία της Τσανακλείου.
Αρχικά, οι μαθητές ενημέρωσαν την κυρία Καρανίκα για τον σκοπό της επίσκεψης μας. Ζήτησαν να μάθουν κάποιες πληροφορίες για το κτίριο και την ιστορία του Νέστορα Τσανακλή. Η κυρία Καρανίκα, ως υπεύθυνη της Βιβλιοθήκης και προϊσταμένη του τμήματος πολιτισμού Κομοτηνής, ανταποκρίθηκε πρόθυμα στα ερωτήματα των μαθητών. Δέχτηκε να μας δώσει κάποιες πληροφορίες για τη ζωή του Τσανακλή, ο οποίος γεννήθηκε το 1841 στην Κομοτηνή στην περιοχή του Αγίου Γεωργίου, όπου και μεγάλωσε και ακόμη και σήμερα βρίσκεται το σπίτι του ? το νεοκλασικό απέναντι από την εκκλησία όπου στεγάζεται ο Σύλλογος Σαρακατσαναίων. Στα 14 του χρόνια φεύγει στην Αίγυπτο ως καπνεργάτης στην περιοχή της Διώρυγας του Σουέζ, που κατασκευαζόταν την περίοδο εκείνη. Την εποχή αυτή στην περιοχή είναι έντονη η ανάγκη για τσιγάρα, μια ανάγκη που ο διορατικός Τσανακλής προβλέπει. Προερχόμενος από μια περιοχή όπου η καλλιέργεια και επεξεργασία του καπνού του ήταν ιδιαίτερα γνωστές δημιουργεί μια πρότυπη βιομηχανία χειροποίητων τσιγάρων που γρήγορα εξελίσσεται σε μεγάλο εργοστάσιο, το πρώτο από αυτά που θα ακολουθήσουν σε Ευρώπη και Αμερική. Ασχολείται με τις εξαγωγές σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο, χωρίς να ξεχνά τη γενέτειρά του, από την οποία τροφοδοτεί με πρώτη ύλη και εργάτες τα εργοστάσια του. Ο ίδιος, βέβαια, ασχολήθηκε ιδιαίτερα με θέματα παιδείας ως πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας στο Κάιρο όπου έκτισε και το Ναό Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης. Ποτέ, όμως, δεν ξέχασε τη γενέθλιο πόλη όπου το 1906 και μετά από συνεννόηση με την Οθωμανική Διοίκηση, αρχίζει την ανέγερση του κτιρίου στο χώρο που τότε ήταν Οθωμανικός Κήπος και σήμερα στεγάζει την Βιβλιοθήκη. Αρχικά, λειτούργησε ως Αστική Σχολή Νέστορος Τσανακλή. Το κόστος της ανέγερσης ήταν 10.000 χρυσές λίρες, ενώ δίνει και ένα ποσό προκειμένου να πληρώνονται οι εκπαιδευτικοί που εργάζονται στη Σχολή. Η κυρία Καρανίκα μας διευκρίνισε ότι φοιτούσαν μόνο αγόρια καθώς ήταν Αστική Σχολή αρρένων. Η πρώτη χρονιά που λειτούργησε ως Αστική Σχολή ήταν το 1908. Στη συνέχεια οι γεωπολιτικές εξελίξεις (Βαλκανικοί Πόλεμοι, Α? Παγκόσμιος) ανέστειλαν τη λειτουργία της. Έτσι, το 1919 η Γαλλική διοίκηση την μετατρέπει σε ορφανοτροφείο το οποίο λειτούργησε ως τη Συνθήκη της Λοζάνης το 1923 και την επίσημη προσάρτηση της Θράκης στον εθνικό κορμό. Μέχρι το 1974 λειτούργησε ως Διοικητήριο, αρχικά της Θράκης και από το 1945 της Ροδόπης. Το 1974 ως το 2001 η Βιβλιοθήκη γίνεται η έδρα του ΔΠΘ. Από το 2001 και για πολλά χρόνια το κτίριο παραμένει αναξιοποίητο ώσπου ο Δήμος Κομοτηνής, αν και δεν του ανήκει, καταφέρνει να το συμπεριλάβει σ? ένα πρόγραμμα χρηματοδότησης προκειμένου να ανακαινιστεί.
Στην επισήμανση – ερώτηση μας ότι μέχρι το 2001 το κτίριο λειτουργούσε αδιάλειπτα με διαφορετικές χρήσεις ακόμη και στις δύο περιόδους της Βουλγαρικής κατοχής της πόλης, η κυρία Καρανίκα μας τόνισε ότι αυτό επιβεβαιώνεται και από φωτογραφίες διαφόρων ιστορικών περιόδων που σώζονται και αποδεικνύουν ότι η Τσανάκλειος ήταν πάντα ένα τοπόσημο για την πόλη μας που συνδυάζει τον εκλεκτισμό και τον νεοκλασικισμό. Ήταν ένα πρότυπο σχολείο με μεγάλο παράθυρα που επέτρεπαν να υπάρχει άπλετο φως σε μια εποχή που δεν υπήρχε ηλεκτρικό. Ένα ακόμη ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του χώρου είναι η αυλή του που καλύπτει 3,5 στρέμματα κάτι που καθιστά τη θέση του περίοπτη καθώς δεν υπάρχουν πέριξ του κτίρια που περιορίζουν τη Βιβλιοθήκη.
Το ενδιαφέρον των μαθητών μας δεν περιορίστηκε μόνο στο παρελθόν της Βιβλιοθήκης αλλά θέλησαν να μάθουν και για τη σημερινή της λειτουργία. Η κυρία Καρανίκα μας εξήγησε ότι από το 2020 ως σήμερα στο χώρο στεγάζεται η Δημοτική Βιβλιοθήκη που λειτουργεί ως δανειστική Βιβλιοθήκη με 17.000 μέλη, ηλεκτρονικό κατάλογο, 1000 μόνιμα δανεισμένα βιβλία. Επιπλέον, έχει εκπαιδευτικά προγράμματα, παρουσιάσεις βιβλίων, αναγνωστήριο 18 θέσεων, συλλογή βιβλίων της τοπικής ιστορίας ενώ συνεργάζεται στενά με τα σχολεία και το πανεπιστήμιο, με εκδοτικούς οίκους και συγγραφείς. Σήμερα, η επισκεψιμότητα της Βιβλιοθήκης είναι μεγάλη όχι μόνο για τον δανεισμό βιβλίων στους δημότες της πόλης αλλά και ως ένα αξιοθέατο. Η κυρία Καρανίκα μας τόνισε ότι καταβάλλεται προσπάθεια να διευρυνθεί η ήδη υπάρχουσα συλλογή του Νέστορα Τσανακλή που υπάρχει στο ισόγειο του κτιρίου. Σε άλλο σημείο της συνέντευξης μας ανέφερε ότι δίνεται βαρύτητα στο παιδικό και εφηβικό βιβλίο και στον εμπλουτισμό της συλλογής και της ελληνικής και της ξένης λογοτεχνίας, ενώ δε λείπουν οι παιδαγωγικές και κοινωνικές συλλογές.
Τέλος, ρωτήσαμε πως είναι η καθημερινότητα ενός εργαζομένου σε ένα χώρο όπως αυτός μιας Βιβλιοθήκης. Η κυρία Καρανίκα απάντησε ότι η καθημερινότητα τους μεταλλάσσεται καθώς έρχονται σε επαφή με διαφορετικούς κάθε φορά συγγραφείς ή ομάδες ενώ πρέπει να προσελκύσουν νέους επισκέπτες αλλά και να κρατήσουν τους υπάρχοντες. Άρα, απαιτούνται καθημερινά προγραμματισμοί δράσεων και υλοποίησή τους.
Μια τελευταία πληροφορία που ζήτησαν οι μαθητές ήταν αν το υπάρχον κτίριο είναι όπως το αρχικό ή έχει υποστεί αλλοιώσεις ή υπάρχουν προσθήκες. Η υπεύθυνη μας πληροφόρησε ότι το κτίριο είναι διατηρητέο, μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς με μερικές προσθήκες στον αύλειο χώρο. Επίσης, το αρχικό χρώμα είναι το σημερινό και όχι το πράσινο που φαίνεται σε κάποιες φωτογραφίες. Η κεντρική είσοδος, η σκάλα και η είσοδος του πρώτου ορόφου σώθηκαν από το αρχικό κτίριο ενώ όποιες αλλαγές έγιναν ήταν στο πνεύμα των αρχικών κατασκευών. Οι όποιες αλλαγές στο εξωτερικό κτίριο γίνονται σε συνεννόηση με την Εφορία Αρχαιοτήτων και Νεότερων Μνημείων. Στο εσωτερικό, βέβαια, με το πέρασμα των χρόνων έχουν γίνει προσθήκες ανάλογα με τη χρήση του χώρου, όπως ο πρώτος όροφος που στην ανακαίνιση έγινε ενιαίος χώρος και αποκαλύφθηκε το ψηφιδωτό του.
Η συνέντευξη ολοκληρώθηκε με την περιήγησή μας στους χώρους της Βιβλιοθήκης και τη λήη φωτογραφιών. Ευχαριστούμε πολύ την κυρία Καρανίκα για τις τόσο χρήσιμες πληροφορίες και γνώσεις μου πρόσφερε.